Gebiedsdekkende gemodelleerde bodemeigenschappen - Virtuele bodemanalyse
De gemodelleerde bodemeigenschappen en de virtuele bodemanalyse bieden krachtige instrumenten om inzicht te krijgen in de ruimtelijke variatie en opbouw van bodems in Vlaanderen. Door gebruik te maken van digital soil mapping worden staalnames met bijhorende analyses van bodemeigenschappen gecombineerd met gebiedsdekkende predictorlagen, wat resulteert in gedetailleerde rasterdatasets van gemodelleerde bodemeigenschappen met een hoge ruimtelijke resolutie.
De Virtuele Bodemanalyse vertaalt deze datasets naar een gebruiksvriendelijke toepassing, waarmee bodemeigenschappen per dieptelaag kunnen worden opgevraagd voor een specifieke locatie of gebied.
Aan de slag met de gemodelleerde bodemeigenschappen en de virtuele bodemanalyse
- Zie hoofdstuk 9 in de Handleiding DOV-Verkenner
- Zie specifieke 'Handleiding virtuele bodemanalyse en gemodelleerde bodemeigenschappen'
Modellering van bodemeigenschappen
De rasterdatasets met gemodelleerde bodemeigenschappen werden berekend doormiddel van digital soil mapping op basis van puntobservaties van deze bodemeigenschappen en gebiedsdekkende predictorlagen. Dit gebeurde op basis van puntdata van 2 verschillennde tijdsperiodes.
Historische basisdata bodemkartering (1945-1975)
De gemodelleerde bodemeigenschappen op basis van de basisdata van de bodemkartering zijn gebaseerd op de bodemprofielen en boringen uitgevoerd tijdens de Belgische bodemkartering. De data zijn tussen 50 en 70 jaar oud.
Over het algemeen bleken textuurfracties (buiten klei) beter gemodelleerd te kunnen worden dan andere bodemeigenschappen, hetgeen werd weerspiegeld door hogere Rยฒ-waarden. In de huidige tool van de virtuele bodemanalyse zijn enkel de verschillende geodatasets van de gemodelleerde bodemeigenschappen met voldoende hoge Rยฒ-waarden geรฏntegreerd. Dit zijn de verschillende textuurfracties en pH H2O en pH KCl.
Hieronder vind je een overzicht van de weerhouden datasets met het aantal observaties waarop ze gebaseerd zijn en de Rยฒ van het model.
Recente bodemdata (2021-2025)
In 2021 startte het Vlaams bodemkoolstofmonitoringsnetwerk (Cmon) met 2594 staalnamen met bijhorende bodemanalyses gespreid over 10 jaar over Vlaanderen over alle landgebruiken in Vlaanderen. Op basis van resultaten van de 990 Cmon-meetpunten gerapporteerd in het 4de Cmon-jaarrapport (Oorts et al., 2025) werden in mei 2026 voor het eerste gemodelleerde bodemeigenschappen op basis van recente bodemdata (2021-2025) ter beschikking gesteld (meer info in het rapport).
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de ๐๐๐ธ, ๐๐๐ธ0, ๐ ๐๐๐ธ en ๐ 2 voor elke bodemlaag van elke bodemeigenschap. ๐๐๐ธ0 is gebaseerd op het referentiemodel dat voor alle observaties het globale gemiddelde voorspelt. De ๐-waarden zijn bepaald aan de hand van gecorrigeerde herhaalde t-test (voor meer info zie Departement Omgeving (2026) ).
Rasterlagen in de DOV-verkenner
Deze datasets kunnen voor heel Vlaanderen (buiten Baarle-Hertog) in de DOV-verkenner geraadpleegd worden. In de DOV boomstructuur vind je ze onder Bodem > Gemodelleerde bodemeigenschappen.
Virtuele bodemanalyse
De Virtuele Bodemanalyse geeft je een overzicht van de gemodelleerde bodemeigenschappen van de bodemlagen op 0-10 cm, 10-30 cm, 30-60 cm, 60-100 cm en 100-150 cm diepte. Je kan kiezen om dit op te vragen voor een puntlocatie of voor een specifiek gebied.
Deze Virtuele bodemanalyse is momenteel enkel beschikbaar voor de gebiedsdekkende rasterdatasets (resolutie 10 x 10 m) op basis van de historische basisdata van de bodemkartering.
De Virtuele Bodemanalyse zal in de toekomst uitgebreid worden met de gemodelleerde bodemeigenschappen op basis van de recente bodemdata van het bodemkoolstofmonitoringnetwerk (Cmon).
Toepassingen
Gebiedsdekkende bodemdata, zoals het percentage klei, zand en leem, bulkdensiteit, organische koolstof (zowel in percentage als voorraad) en pH (KCl), vormen een essentiรซle basis voor het begrijpen van de bodem als systeem. Deze parameters beschrijven samen belangrijke fysische en chemische eigenschappen van de bodem en geven inzicht in hoe bodems functioneren en reageren
op gebruik en beheer. Doordat deze gegevens ruimtelijk continu beschikbaar zijn, laten ze toe om verschillen binnen Vlaanderen in kaart te brengen en gericht te analyseren.
Daarnaast spelen deze bodemdata een cruciale rol in modellering. Ze vormen essentiรซle invoer voor modellen die processen zoals waterinfiltratie, afstroming, nutriรซntentransport, koolstofopslag en gewasgroei simuleren. Door het gebruik van gebiedsdekkende datasets kunnen dergelijke modellen ruimtelijk expliciet worden toegepast, wat leidt tot meer nauwkeurige voorspellingen en
scenarioanalyses. Dit maakt het mogelijk om effecten van klimaatverandering, landgebruiksveranderingen en beheermaatregelen te evalueren en ondersteunen ze zo een meer onderbouwde en toekomstgerichte besluitvorming.
De gemodelleerde bodemeigenschappen op basis van de historische basisdata van de bodemkartering (1945-1975) weerspiegelen niet de huidige situatie maar wel de historische situatie. Voor variabele eigenschappen zoals de pH kan dit sterk afwijken van de huidige situatie. Voor andere bodemeigenschappen zoals de textuurfracties zal dit overeenkomen met de huidige situatie op voorwaarde van de afwezigheid van grondverzet op die bepaalde locatie.
De gemodelleerde bodemeigenschappen kunnen nooit een staalname met bijhorende bodemanalyse op het terrein vervangen, maar ze zijn wel een praktische tool bij vooronderzoek of als basisdata voor gebiedsdekkende modellering. De betrouwbaarheid van de huidige gemodelleerde rasterlagen is verschillend voor elke rastercel van elke rasterlaag (combinatie van diepte-interval en bodemeigenschap) en wordt zowel in de Virtuele Bodemanalyse als in de rasterlagen van de gemodelleerde bodemeigenschappen weergegeven.
Referenties
De gemodelleerde bodemeigenschappen zijn het resultaat van 2 onderzoeksprojecten:
- Basisdata bodemkartering (1945-1975): Wittemans, K., Ottoy, S., Oorts, K., De Ruyck, J., Erauw, L., Luts, D., Salomez, J., Vancampenhout, K., Van Orshoven, J., (2023). Bodemdatabank-STAT: Koppeling van statistische bodemgegevens aan de bodemkaart gebaseerd op de bodemdata van de DOV-bodemdatabank. Studie uitgevoerd in opdracht van het Vlaams Planbureau voor Omgeving (Departement Omgeving).
- Recente bodemdata (2021-2025): Departement Omgeving (2026). Ontwikkeling van gebiedsdekkende kaartlagen van gemodelleerde bodemeigenschappen op basis van het bodemkoolstofmonitoringnetwerk Cmon.